KOMENTAR ZAKONA O IZMENAMA I DOPUNAMA ZAKONA O TURIZMU • Turističke agencije •

“Sl. glasnik”, br. 84/2015
• Turističke agencije •

Turistička agencija obavlja delatnost organizovanja, ponude, prodaje i realizovanja turističkih putovanja, izleta i pružanje drugih usluga uobičajenih u turističkom prometu, u skladu sa ovim zakonom i propisima donetim na osnovu ovog zakona (član 42. Zakona o turizmu – “Sl. glasnik RS”, br. 36/2009, 88/2010, 99/2011 – dr. zakon, 93/2012 i 84/2015 – dalje: Zakon).

Obavljanje delatnosti

Delatnost organizovanja, ponude, prodaje i realizovanja turističkih putovanja, izleta i pružanje drugih usluga uobičajenih u turističkom prometu može da obavlja:

– privredno društvo,

– drugo pravno lice,

– preduzetnik ili

– ogranak stranog pravnog lica, ako je registrovano u odgovarajućem registru.

• Obavljanje turističke delatnosti u sedištu (obavljanje delatnosti u sedištu je preciziranje u odnosu na prethodno rešenje), ali ne kao pretežnu delatnost, podrazumeva da se za delatnost turističke agencije obrazuje ogranak, odnosno prostor van poslovnog sedišta, koji se registruje u odgovarajućem registru i evidentira u Registru turizma.

• Obavljanje turističke delatnosti van sedišta, podrazumeva da se za tu delatnost u svakom poslovnom prostoru, odnosno mestu poslovanja obrazuje ogranak, odnosno prostor van poslovnog sedišta, koji se registruje u odgovarajućem registru i evidentira u Registru turizma, što je identično prethodnom rešenju.

Udruženje koje obavlja turističku delatnost dužno je da tu delatnost upiše u odgovarajući registar (što bi bilo dužno učiniti i po odredbama Zakona o udruženjima – “Sl. glasnik RS”, br. 51/2009 i 99/2011 – dr. zakoni).

Preduzetnik ne može da obavlja navedenu delatnost u periodu prekida obavljanja delatnosti.

U članu koji reguliše poslove turističke agencije (član 44) je propisano da turistička agencija obavlja i poslove ponude i prodaje turističkih putovanja, dok se obavljanje poslova transporta briše.

Dužnosti turističke agencije

U članu koji reguliše dužnosti turističke agencije (član 45) pored postojećih, propisane su nove obaveze turističke agencije, pojedine u skladu sa ostalim izmenama Zakona, a pojedine kao izraz potrebe usklađivanja i sa odredbama koje nisu izmenjene.

Turistička agencija, pored postojećih dužnosti, je dužna da:

– nudi i prodaje programe putovanja koji su pripremljeni na osnovu zaključenog ugovora sa trećim licima kojima je poverio izvršenje usluga iz tog programa putovanja;

– kao organizator putovanja za svakog putnika, odnosno ugovoreno turističko putovanje obezbedi garanciju putovanja na propisan način, o čemu izdaje potvrdu;

– kao organizator putovanja, u slučaju da je otkazala putovanje, putnicima u roku određenom opštim uslovima putovanja, odnosno programom putovanja, koji ne može biti duži od 15 dana od dana otkaza putovanja, odnosno od dana podnošenja osnovane reklamacije putnika, izvrši povraćaj uplaćenih sredstava;

– obezbedi smeštaj putnika za sve vreme trajanja ugovorenog putovanja;

– obezbedi povratak putnika na odredište;

– se stara da putnici ne budu neopravdano zadržani na putovanju duže nego što je predviđeno programom putovanja;

– angažuje predstavnika na turističkoj destinaciji, ako na destinaciji nisu angažovani turistički pratilac ili turistički vodič;

– za pružanje usluge turističkog vodiča, turističkog pratioca ili lokalnog turističkog vodiča, angažuje lice koje ispunjava propisane uslove iz ovog zakona;

– da za predstavnika na turističkoj destinaciji angažuje lice koje ispunjava propisane uslove iz ovog zakona;

– evidentira na propisan način i ugovore o posredovanju i druge ugovore u vezi sa obavljanjem turističke delatnosti;

– skraćenice DMC i PCO koristi pod propisanim uslovima.

Rešenje o registraciji mora se držati u svakom poslovnom prostoru, odnosno mestu poslovanja u kom se obavlja delatnost, više ne mora biti istaknuto na vidnom mestu.

Ugovori i dokumentacija turističke agencije moraju biti na srpskom jeziku, izuzetno, ugovori i dokumentacija mogu biti na stranom jeziku, ali je turistička agencija dužna da obezbedi njihov prevod, overen od strane ovlašćenog lica.

Turistička agencija koja stavlja na raspolaganje brošuru dužna je da jasno i precizno u brošuri navede sve podatke iz programa putovanja, čime je u potpunosti transponovana Direktiva koja se odnosi na organizovana putovanja, odmor i kružna putovanja 90/314/EEC.

Kako turističke agencije mogu skraćenice DMC I PCO koristiti pod propisanim uslovima, utvrđuje se pravo da ministar propiše bliže uslove i kriterijume koje treba da ispuni destinacijska menadžment kompanija (DMC) i profesionalni organizator kongresa (PCO), način rada, organizovanja, kao i uslove i postupak za dobijanje prava na korišćenje skraćenica DMC i PCO.

Ministar propisuje i oblik, sadržinu i način vođenja evidencije ugovora zaključene sa trećim licima kojima je povereno izvršenje usluga iz programa putovanja, ugovore o posredovanju, druge ugovore u vezi sa obavljanjem turističke delatnosti i drugu prateću dokumentaciju i evidencije prodatih turističkih putovanja.

Turistička putovanja za sopstvene potrebe

Turistička putovanja za sopstvene potrebe su pretrpela velike izmene, koje su rezultat nastojanja da se onemogući zloupotreba ovog instituta koji ne predstavlja obavljanje privredne delatnosti, a koji se u praksi koristi za sticanje dobiti, kao i da se ova putovanja detaljnije urede kako bi se omogućila njihova kontrola.

Subjekti koji mogu organizovati ova putovanja su sindikalne organizacije, udruženja penzionera, ferijalne, studentske, izviđačke i planinarske organizacije i ustanove socijalne i dečje zaštite, kao i druga udruženja i organizacije (dalje: organizacije), koje mogu samo za svoje članove, odnosno korisnike, u skladu sa svojim statutom, organizovati turističko putovanje ili izlet (dalje: putovanje), bez svrhe sticanja dobiti.

Novina je da je propisana obaveza da ove organizacije utvrde godišnji plan putovanja koji aktom usvaja nadležni organ organizacije, i dostave ga turističkoj inspekciji u roku od sedam dana od dana usvajanja.

Organizacije koje su utvrdile Plan putovanja dužne su da istovremeno sa Planom putovanja dostave turističkoj inspekciji uz osnivački akt i statut:

– podatke o broju članova,

– dokaz o upisu u odgovarajući registar, odnosno evidenciju, kao i

– akt kojim je plan putovanja usvojen, a ukoliko nije dostavljen smatraće se kao da nije ni donet.

Promena plana putovanja – dostavlja se turističkoj inspekciji najkasnije pet dana od dana njegovog usvajanja.

Promena dokumenata i podataka – dostavlja se turističkoj inspekciji najkasnije pet dana od dana nastanka promene.

Kao i do sada, ova putovanja se ne mogu javno oglašavati i reklamirati, osim davanja obaveštenja članovima odnosno korisnicima.

Mogu se realizovati samo ona putovanja koja su predviđena planom putovanja i kojima se ostvaruju ciljevi utvrđeni osnivačkim aktom, odnosno statutom.

Umesto dosadašnje obaveze da svako putovanje prijave turističkoj inspekciji najkasnije tri radna dana pre otpočinjanja putovanja, organizacije su dužne da svako putovanje prijave turističkoj inspekciji najkasnije pet radnih dana pre otpočinjanja putovanja, a uz to su u obavezi da dostave program putovanja sa bitnim elementima, spisak putnika sa dokazom o članstvu i dr.

Organizacije su dužne da vode evidenciju ugovora i podataka iz ugovora zaključenih sa trećim licima kojima je povereno izvršenje usluga prevoza, smeštaja, usluga turističkih profesija i drugih usluga iz programa putovanja, kao i da za svako putovanje vode i evidenciju.

Kao i kod organizatora putovanja, ugovori i dokumentacija moraju biti na srpskom jeziku, a izuzetno mogu biti na stranom jeziku, u kom slučaju postoji obaveza organizacije da obezbedi njihov prevod, overen od strane ovlašćenog lica.

Evidencija mora naročito da sadrži:

– ime i prezime putnika sa brojem članske karte sa datumom izdavanja i dr;

– mesto, datum i vreme početka i završetka putovanja, opis odredišta putovanja i periode boravka sa datumima;

– podatke o vrsti prevoza i svojstvima prevoznog sredstva koje se koristi;

– podatke o smeštajnom objektu (vrsta i naziv, lokacija i kategorija prema važećim propisima zemlje u kojoj se objekat nalazi i sadržaje koje objekat ima);

– podatke o broju noćenja, vrsti i broju usluga i ukupnom broju dana putovanja;

– ukupnu cenu i usluge koje su obuhvaćene tom cenom;

– iznos takse i naknade koje se odnose na određene usluge, a koje nisu uključene u cenu putovanja;

– način i dinamiku plaćanja putovanja;

– i cilj i svrhu putovanja, usaglašenih sa aktom o osnivanju, odnosno Statutom, kao i

– da se ista vodi po načelima urednosti i tačnosti, na način koji ne dozvoljava brisanje unetih podataka i kojim se omogućava uvid u podatke po hronološkom redu.

Kako zakonodavac ostavlja podzakonskom propisu da bliže uredi evidencije organizatora putovanja, a u potpunosti reguliše evidencije organizatora putovanja za sopstvene potrebe, očigledno je da je prioritetan zadatak Zakona potreba smanjenja sive ekonomije u ovoj oblasti.

S tim u vezi se predviđa da se putovanje koje nije u planu putovanja ili podaci o putovanju nisu evidentirani na propisan način, a ima elemente turističkog putovanja u smislu ovog zakona smatraće se turističkim putovanjem, za čije je organizovanje i realizovanje potrebna licenca za organizatora turističkog putovanja.

Izmena u pogledu uslova koje rukovodilac poslovnice mora da ispuni u pogledu stručne spreme za rad kod organizatora putovanja je rezultat usklađivanja sa Bolonjskim sistemom obrazovanja, ali je bitna izmena da više nije propisana vrsta stručne spreme (do sada su rukovodioci morali biti turističkog, ekonomskog ili drugog društvenog smera).

Licenca

Kod uslova za izdavanje licence je propisano da se licenca izdaje privrednom društvu, drugom pravnom licu, preduzetniku ili ogranku stranog pravnog lica, umesto organizatoru putovanja, iz razloga što se i organizatori turističkih putovanja za sopstvene potrebe tretiraju organizatorima putovanja, a nije im potrebna licenca ukoliko putovanja organizuju bez svrhe sticanja dobiti.

Izmenama Zakona propisano je i sledeće:

– licenca se može izdati, pored do sada propisanog i licu koji se ne nalazi u postupku likvidacije,

– turističke agencije po isteku roka od 36 meseci od oduzimanja licence ponovo mogu tražiti licencu,

– uvodi se opšti pojam – propisana garancija putovanja za slučaj insolventnosti i radi naknade štete putniku nastale neispunjenjem, delimičnim ispunjenjem ili neurednim ispunjenjem ugovornih obaveza (dalje: garancija putovanja), a brišu se instrumenti kojima se te garancije obezbeđuju polisa osiguranja, garancija banke ili deponovana sredstva.

S obzirom na navedeno, ovu oblast će bliže urediti podzakonski akt.

Licenca se oduzima organizatoru putovanja ako:

– se u periodu važenja licence pokrene postupak stečaja ili likvidacije;

– izrekne zaštitna mera zabrane obavljanja delatnosti, za vreme dok zabrana traje, ili odgovornom licu izrekne meru bezbednosti zabrane vršenja delatnosti, poziva i dužnosti;

– nema propisanu garanciju putovanja;

– postupi suprotno obavezi da nudi i prodaje programe putovanja koji su pripremljeni na osnovu zaključenog ugovora sa trećim licima kojima je poverio izvršenje usluga iz tog programa putovanja;

– u slučaju otkaza putovanje putnicima u zakonskom roku ne izvrši povraćaj uplaćenih sredstava; ili

– nastupe teže posledice po zdravlje putnika zbog propusta organizatora putovanja.

Nakon oduzimanja licence organizator putovanja može da realizuje samo prethodno prodata i ugovorena putovanja, ako je za ta putovanja obezbeđena propisana garancija i ako se putnik pisanim putem sa tim saglasi.

Prava i obaveze organizatora putovanja i putnika

Kod prava i obaveza organizatora putovanja i putnika iz člana 56. Zakona, kojima se reguliše zaštita potrošača u navedenom zakonu, Zakon propisuje da je organizator putovanja odgovoran za realizaciju putovanja.

Osim teksta opštih uslova putovanja, i tekst programa putovanja i potvrde o putovanju moraju biti štampani slovnim znacima i brojevima koji su jednake veličine, ali ne manjim od standardne veličine 12.

U pogledu programa putovanja, pored već propisanih elemenata koje program putovanja sadrži, Zakon uvodi i podatke o:

– broju noćenja,

– vrsti i broju usluga i

– ukupnom broju dana turističkog putovanja,

a u pogledu obroka se brišu karakteristike obroka.

Ne ulazeći u razloge brisanja, ukazuje se da isto nema nikakav značaj, s obzirom da je u odredbi člana 93. stav 1. tačka 6) Zakona o zaštiti potrošača (“Sl. glasnik RS”, br. 62/2014) propisano da je organizator dužan da u primerenom roku pre zaključenja ugovora o turističkom putovanju, na srpskom jeziku, potrošača obavesti o broju, rasporedu, vrsti, karakteristikama i načinu usluživanja obroka, što znači da će organizatori i dalje u programu putovanja morati da navode karakteristike obroka.

Obaveza da putnik svojim potpisom ili elektronskim putem potvrđuje prijem opštih uslova putovanja i programa putovanja, sada se uvodi i za potvrdu o putovanju.

Sadržaj potvrde o putovanju:

– podaci o garanciji putovanja sa podacima potrebnim za njeno aktiviranje, kao i

– podaci o licu ovlašćenom za prijem reklamacija za vreme trajanja turističkog putovanja (ime i prezime, kontakt telefon, i-mejl adresa i dr).

Organizator putovanja dužan je da za svo vreme trajanja turističkog putovanja omogući putniku jednostavan i pristupačan način obraćanja licu ovlašćenom za prijem reklamacija.

Organizator putovanja može da prodaje turističko putovanje preko posrednika sa kojim ima zaključen ugovor o posredovanju.

Ovim odredbama se ostvaruje veća zaštita putnika i ujedno vrši usaglašavanje sa Zakonom o zaštiti potrošača.

Pojam prigovora se zamenjuje pojmom reklamacija i uvodi se mogućnost da se ista izjavi u roku od mesec dana od dana nastanka nepravilnosti ili osam dana od dana završetka putovanja.

Ovako određeni rok je odgovarajući za turistička putovanja koja traju mesec i više dana, tako da je za ista obezbeđen viši stepen zaštite nego u Zakonu o zaštiti potrošača. Međutim, ukoliko turističko putovanje traje kraće od mesec dana, ovako definisan rok je nejasan, jer praktično postoje dva roka koja se preklapaju, pa se postavlja pitanje koji će se u tom slučaju primeniti.

Propisuje se i obaveza da organizator putovanja bez odlaganja otkloni svako odstupanje od ugovorenog turističkog putovanja, odnosno da najkasnije u roku od osam dana od dana prijema reklamacije pisanim ili elektronskim putem odgovori putniku na izjavljenu reklamaciju.

Takođe se pojam osnovani prigovor menja pojmom osnovana reklamacija. Ovim se ujedno vrši i usaglašavanje sa Zakonom o zaštiti potrošača (terminološki i u pogledu rokova).

U slučaju otkaza putovanja od strane putnika, organizator putovanja je dužan da putniku vrati uplaćena sredstva za putovanje koje je otkazao u visini određenoj opštim uslovima putovanja, u roku koji ne može biti duži od 15 dana od dana otkaza putovanja.

Kod obaveza posrednika je, umesto evidentiranja, uvedena obaveza registrovanja u Registru turizma, i to pre otpočinjanja obavljanja delatnosti.

Posrednik

Propisano je da posrednik može biti:

– privredno društvo,

– drugo pravno lice,

– preduzetnik ili

– ogranak stranog pravnog lica.

Na zahtev privrednog društva, drugog pravnog lica, preduzetnika ili ogranka stranog pravnog lica Registrator turizma izdaje rešenje o registraciji u Registru turizma čija je sadržina propisana (puno poslovno ime, matični broj i sedište).

Registrovani podaci se objavljuju na internet stranici Agencije za privredne registre istog dana kada je doneto rešenje o registraciji.

Posrednik je dužan da u svakom poslovnom prostoru, odnosno mestu poslovanja u kom obavlja delatnost drži ovo rešenje i rešenje o registraciji u Registru privrednih subjekata.

Posrednik je u obavezi da u programu putovanja i potvrdi o putovanju, između ostalog naznači i broj računa organizatora putovanja.

Posrednik je u obavezi da o prodatom turističkom putovanju bez odlaganja obavesti organizatora putovanja. Navedeno obaveštenje treba da sadrži ime i prezime putnika, adresu, kontakt telefon i dr, a ministar propisuje bliže uslove i način uplate sredstava od prodatog turističkog putovanja, način uređivanja međusobnih odnosa organizatora putovanja i posrednika, kao i odnos organizatora putovanja i posrednika prema putniku.

Navedeni podzakonski akt ministra je propisan iz razloga učestalih problema između organizatora turističkih putovanja i posrednika povodom prodatih turističkih putovanja, koje oni, kako je praksa pokazala, ne mogu da reše samostalno, ulaze u dugotrajne sudske postupke, zbog čega putnici nisu bili dovoljno zaštićeni.