Donošenjem Zakona o platnim uslugama (“Sl. glasnik RS”, br. 139/2014) u regulatorni sistem Republike Srbije (dalje: RS) implementiraju se evropske direktive o platnim uslugama i elektronskom novcu, čime se stvaraju uslovi da RS, nakon pristupanja Evropskoj uniji, bez poteškoća bude uključena u evropski platni sistem. Ovim zakonom su unete značajne novine u dosadašnji sistem uređivanja i funkcionisanja platnog sistema. Radi izvršenja ovog zakona u međuvremenu je doneto više od dvadeset podzakonskih akata, a radi njegove nesmetane primene bilo je potrebno izmeniti i dopuniti i više zakonskih akata, kao što su propisi o: Narodnoj banci Srbije (dalje: NBS); bankama; zaštiti korisnika finansijskih usluga; sprečavanju pranja novca i finansiranja terorizma. Osim pomenutih zakona, nužno je bilo usvojiti i izmene i dopune zakona kojim se uređuje devizno poslovanje.

Sadržaj izmena i dopuna Zakona o deviznom poslovanju

Zakonom o deviznom poslovanju (“Sl. glasnik RS”, br. 62/2006, 31/2011, 119/2012 i 139/2014 – dalje: Zakon) su od 1.10.2015. godine uvedene sledeće novine:

• utvrđeni su novi subjekti – platna institucija i izdavalac elektronskog novca;

• rezidenti, osim dosadašnje mogućnosti obavljanja platnog prometa sa inostranstvom preko banke i strane institucije elektronskog novca, ovaj promet mogu obavljati preko svih, domaćih i stranih izdavalaca elektronskog novca, a rezidenti – fizička lica platni promet sa inostranstvom mogu obavljati i preko platne institucije i javnog poštanskog operatora (član 32. stav 2. Zakona);

• kontrolu deviznog poslovanja kod banaka, domaćih institucija elektronskog novca i platnih institucija vrši NBS u postupku koji je utvrđen zakonom kojim se uređuje njihovo poslovanje;

• prestala je obaveza banaka da NBS dostavljaju podatke o deviznim računima rezidenata – pravnih lica i preduzetnika na osnovu kojih je vođen jedinstveni registar deviznih računa iz razloga što je Zakonom o platnim uslugama predviđeno da NBS u elektronskom obliku vodi jedinstveni registar tekućih i drugih računa pravnih i fizičkih lica.

Platna institucija je rezident­ – pravno lice sa sedištem u Republici, koje ima dozvolu NBS za pružanje platnih usluga kao platna institucija (član 2. tačka (3a) Zakona, a Zakonom o platnim uslugama propisano je da je platna institucija privredno društvo koje je ovlašćeno da pruža platne usluge po dobijanju dozvole NBS za pružanje tih usluga kao platna institucija, te može voditi samo one platne račune koji se koriste isključivo za izvršavanje platnih transakcija. Osim pružanja platnih usluga, platna institucija može obavljati i druge poslove, s tim da se platna institucija koja upravlja platnim sistemom i/ili obavlja i druge poslovne aktivnosti, koje nisu povezane sa pružanjem platnih usluga, smatra hibridnom platnom institucijom.

Izdavalac elektronskog novca, prema članu 2. tačka (3b) Zakona, je:

– lice sa sedištem u Republici koje izdaje elektronski novac, u skladu sa zakonom kojim se uređuju platne usluge;

– strana institucija elektronskog novca;

– nerezident – pravno lice koje obavlja poslove koji odgovaraju poslovima institucije elektronskog novca, u smislu zakona kojim se uređuju platne usluge.

Zakonom o platnim uslugama je propisano da izdavaoci elektronskog novca mogu biti­ banka, institucija elektronskog novca, javni poštanski operator, NBS i Uprava za trezor ili drugi organi javne vlasti u RS, u skladu sa svojim nadležnostima utvrđenim zakonom. Institucija elektronskog novca, kao samo jedan od izdavalaca elektronskog novca, ove poslove može obavljati isključivo na osnovu dozvole NBS.

Primena propisa o deviznom poslovanju i propisa o platnim uslugama

Odnos između odredaba Zakona o platnim uslugama i Zakona, kao i podzakonskih propisa kojima se uređuje devizno poslovanje, određen je članom 5. Zakona o platnim uslugama, kojim je propisano da se odredbe ovog zakona primenjuju i na platne transakcije koje se izvršavaju između rezidenata i nerezidenata u dinarima i valuti trećih država, platne transakcije između rezidenata u valuti trećih država i platne račune rezidenata i nerezidenata u RS, ali, što je bitno, u skladu sa ograničenjima utvrđenim propisima o deviznom poslovanju, čime se, faktički, ne dovodi u pitanje stepen liberalizacije transakcija utvrđen Zakonom, kao ni način na koji se izvršavaju platne transakcije u obavljanju platnog prometa sa inostranstvom, uređen podzakonskim propisima donetim na osnovu Zakona.

Zakonom o platnim uslugama propisano je da NBS propisuje bliže uslove i način otvaranja, vođenja i gašenja tekućih računa, kao i njihovu jedinstvenu strukturu, a može propisati i bliže uslove i način otvaranja, vođenja i gašenja drugih platnih računa, kao i njihovu jedinstvenu strukturu. Međutim, istim članom je propisano i to da se, izuzetno od prethodno pomenutog, bliži uslovi i način otvaranja, vođenja i gašenja deviznih računa rezidenata kod banaka i računa nerezidenata kod banaka, kao i njihova jedinstvena struktura, uređuju u skladu s propisima o deviznom poslovanju.

Članom 64. Zakona o platnim uslugama su propisana posebna pravila za izvršenje međunarodnih platnih transakcija i platnih transakcija u valuti trećih država. Na međunarodne platne transakcije i platne transakcije u valuti trećih država primenjuju se odredbe propisa kojima se uređuje devizno poslovanje, a tek ukoliko određena pitanja u vezi sa izvršenjem pomenutih platnih transakcija nisu uređena propisima kojima se uređuje devizno poslovanje, primenjuju se odredbe Zakona o platnim uslugama.

Zakonom o platnim uslugama je propisano da se na poslovanje institucija elektronskog novca iz trećih država preko kojih rezidenti, u skladu sa odredbama zakona kojim se uređuje devizno poslovanje, obavljaju poslove platnog prometa sa inostranstvom, primenjuju odredbe zakona kojim se uređuje devizno poslovanje. Institucija elektronskog novca iz treće države dužna je da NBS obavesti o svom poslovnom imenu i sedištu i odgovarajućem broju pod kojim je registrovana u registru matične države, kao i o nazivu i adresi sedišta nadzornog organa, najkasnije do početka primene Zakona o platnim uslugama, odnosno pre početka pružanja usluga rezidentima, ako te usluge nije počela da pruža pre početka primene ovog zakona. Prethodno navedeno primenjuje se do dana pristupanja RS Evropskoj uniji.

Devizni računi rezidenata i nerezidenata u Republici Srbiji

Nova Odluka o uslovima otvaranja i načinu vođenja deviznih računa rezidenata, kao i dinarskih i deviznih računa nerezidenata (“Sl. glasnik RS”, br. 51/2015 – dalje: Odluka) je doneta, pre svega, radi usklađivanja sa novom zakonskom regulativom platnih usluga.

Novinu u Odluci predstavlja uvođenje zajedničkog računa koji može biti:

– zajednički tekući račun koji banka vodi za dva rezidenta, odnosno nerezidenta – imaoca tog računa ili za više njih, u skladu sa zakonom kojim se uređuju platne usluge i odredbama ove odluke,

– zajednički depozitni račun koji banka vodi za dva fizička lica – imaoca tog računa ili više njih, u skladu sa odredbama ove odluke.

Banka dinarski ili devizni račun otvara na osnovu pismenog zahteva za otvaranje tog računa i zaključenog okvirnog ugovora o platnim uslugama kojim se uređuju uslovi za otvaranje, vođenje i gašenje tekućeg računa (dalje: okvirni ugovor), odnosno ugovora o depozitu ili ugovora kojim se uređuju uslovi za otvaranje, vođenje i gašenje drugog računa. Zahtev se može podneti na papiru ili drugom trajnom nosaču podataka u smislu zakona kojim se uređuju platne usluge.

Ugovori se zaključuju u pismenoj formi na papiru ili drugom trajnom nosaču podataka. Okvirni ugovor sadrži elemente, odnosno informacije propisane zakonom kojim se uređuju platne usluge, a na druga pitanja u vezi s tim ugovorom primenjuju se odredbe tog zakona, zakona kojim se uređuje devizno poslovanje, zakona kojim se uređuju obligacioni odnosi i ove odluke. Ako je okvirnim ugovorom koji se zaključuje s pravnim licem isključena ili ograničena primena odredaba zakona kojim se uređuju platne usluge koje se odnose na sadržinu okvirnog ugovora, taj ugovor mora sadržati one elemente, odnosno informacije koji su ovom tačkom propisani za ugovor o depozitu, odnosno ugovor o vođenju drugog računa.

Ugovor o depozitu, pored elemenata, odnosno informacija utvrđenih zakonom kojim se uređuju obligacioni odnosi i drugim zakonom, sadrži elemente, odnosno informacije koje su propisane Odlukom. Na druga pitanja u vezi sa ugovorom o depozitu primenjuju se odredbe Zakona, drugih zakona i ove odluke, a, ako je deponent korisnik finansijskih usluga – i odredbe zakona kojim se uređuje zaštita korisnika finansijskih usluga.

Banka, kao i do sada, može otvoriti devizni račun u skladu sa svojom poslovnom politikom i samo u vrstama valuta kojima se trguje na deviznom tržištu u devizama, prema odluci kojom se utvrđuju vrste deviza i efektivnog stranog novca koje se kupuju i prodaju na deviznom tržištu. Banka vodi devizni račun samo u vrsti deviza koje su uplaćene, odnosno u vrsti efektivnog stranog novca koji je položen na taj račun.

Čuvanja dokumenata – kao što je bilo propisano i u ranije važećoj odluci, banka je dužna da dokumentaciju na osnovu koje otvara i gasi račun čuva najmanje deset godina od dana gašenja tog računa, a naloge na osnovu kojih su evidentirane promene na računu – najmanje deset godina posle isteka godine u kojoj su evidentirane te promene. Pri otvaranju računa, banka je dužna da pribavi sve podatke koje je, u skladu s propisima, dužna da dostavlja NBS radi vođenja Jedinstvenog registra računa u skladu sa odredbama zakona kojim se uređuju platne usluge.

Računi privrednih subjekata

Zahtev za otvaranje računa koji podnose rezident – pravno lice, preduzetnik, odnosno ogranak stranog pravnog lica i nerezident – pravno lice sadrži poslovno ime, odnosno naziv podnosioca zahteva i njegovo sedište, adresu i telefon, predmet poslovanja – delatnost, kao i matični i poreski identifikacioni broj podnosioca zahteva. Izuzetno, ako zahtev za otvaranje računa podnosi nerezident – pravno lice, zahtev ne mora sadržati poreski identifikacioni broj tog lica ako ono nije poreski obveznik RS, s tim da je taj nerezident, ako nakon podnošenja zahteva postane poreski obveznik RS, dužan da svoj poreski identifikacioni broj dostavi banci u roku od tri dana od dana kad mu je taj broj dodeljen.

Zahtev za otvaranje računa rezidenta podnosi njegov zakonski zastupnik, odnosno lice koje je aktom nadležnog organa tog rezidenta ovlašćeno za otvaranje računa, a za nerezidenta – zastupnik iz rešenja o registraciji tog nerezidenta u državi sedišta, odnosno drugo lice koje je aktom nadležnog organa tog nerezidenta ovlašćeno za podnošenje tog zahteva. Uz zahtev za otvaranje deviznog računa rezidenta i računa nerezidenta podnosi se dokumentacija propisana Odlukom, s tim da su ovom odlukom, istovremeno, propisani izuzeci od obaveze podnošenja određenih dokumenata za pojedine kategorije subjekata.

Uz zahtev za otvaranje zajedničkog tekućeg računa, svaki rezident, odnosno nerezident, koji će biti pojedinačni imalac tog računa, banci podnosi propisanu dokumentaciju.

Nakon što banka utvrdi da su ispunjeni Odlukom propisani uslovi, sa podnosiocem zahteva zaključuje ugovor i otvara mu račun. Rezidentu – pravnom licu i preduzetniku koji imaju ovlašćenje Poreske uprave za obavljanje menjačkih poslova, kao i rezidentu koji na osnovu posebnog zakona kojim se uređuje njegova delatnost obavlja menjačke poslove, banka otvara poseban devizni račun za te namene.

Račun rezidenta i nerezidenta banka gasi na njihov zahtev, podnet u propisanoj formi i koji sadrži propisane podatke, ili na osnovu ugovora zaključenog s njima, a sredstva sa ugašenog računa prenosi na račun naveden u tom zahtevu, odnosno ugovoru. Zahtev za gašenje računa se može podneti i preko zastupnika, dok zahtev za gašenje zajedničkog tekućeg računa čiji su imaoci rezidenti, odnosno nerezidenti, moraju podneti svi pojedinačni imaoci tog računa.

Osim na osnovu zahteva ili ugovora, banka rezidentu – pravnom licu, preduzetniku, odnosno ogranku stranog pravnog lica, gasi devizni račun i kad on prestane da postoji kao pravni subjekt na osnovu propisa, kao i zbog stečaja, likvidacije ili statusnih promena, dok nerezidentu banka gasi nerezidentni račun i na osnovu obaveštenja koje taj nerezident, odnosno ovlašćeno lice dostavi banci da je, prema merodavnom pravu, nerezident prestao da postoji kao pravni subjekt. Odlukom je uređen i način postupanja sa sredstvima koja su preostala na računu rezidenta koji je prestao da postoji kao pravni subjekt.

Računi fizičkih lica

Banka fizičkom licu otvara račun na osnovu zahteva za otvaranje tog računa, podnetog u propisanoj formi i koji sadrži propisane podatke, i zaključenog okvirnog ugovora, odnosno ugovora o depozitu. Uz zahtev, fizičko lice stavlja na uvid ličnu kartu, pasoš ili drugu odgovarajuću ličnu ispravu, a, ako zahtev podnosi nerezident, i dokument iz koga se može utvrditi mesto njegovog prebivališta ili boravišta u poslednjih godinu dana. Uz zahtev za otvaranje zajedničkog računa, svako fizičko lice – pojedinačni imalac tog računa podnosi propisanu dokumentaciju.

Ugovor sa bankom o otvaranju računa fizičkog lica može zaključiti i drugo lice, uz ovlašćenje overeno od strane nadležnog organa koje ne može biti starije od šest meseci. Uz ovlašćenje to drugo lice može i raspolagati sredstvima na računu fizičkog lica. Ugovor o otvaranju računa maloletnog lica sa bankom zaključuje njegov zakonski zastupnik. Najzad, banka otvara račun fizičkom licu i na osnovu sudskog ili upravnog akta, u kom slučaju ugovor o otvaranju tog računa zaključuje ovlašćeno lice iz tog akta.

Ako je fizičkom licu otvorila tekući devizni račun, banka tom licu izdaje evidencionu karticu, a ako mu je otvorila depozitni devizni račun – izdaje mu evidencionu karticu ili deviznu štednu knjižicu. Svaku vrstu deviza banka vodi posebno, a na evidencionoj kartici, odnosno u deviznoj štednoj knjižici ih evidentira navodeći oznaku vrste deviza. Izgled i sadržinu evidencione kartice, odnosno devizne štedne knjižice banka sama određuje i u njih unosi naziv banke, podatke o vlasniku deviznog računa, broj računa i druge neophodne podatke.

Banka gasi račun fizičkog lica na zahtev imaoca tog računa, odnosno ovlašćenog lica ili zakonskog zastupnika, na osnovu okvirnog ugovora, odnosno ugovora o depozitu, kao i na osnovu izvršnog sudskog rešenja, zbog smrti vlasnika računa ili iz drugih razloga. Novčana sredstva s računa fizičkog lica koji se gasi banka prenosi na račun naveden u zahtevu ili ugovoru, odnosno vrši isplatu fizičkom licu u valuti u kojoj se račun vodi, u skladu s navedenim zahtevom ili ugovorom, i gasi taj račun. Zahtev za gašenje zajedničkog računa kod banke moraju podneti sva fizička lica koja su pojedinačni imaoci tog računa.

Novine u obavljanju platnog prometa sa inostranstvom

Uputstvom o izmenama i dopunama Uputstva za sprovođenje Odluke o uslovima i načinu obavljanja platnog prometa sa inostranstvom (“Sl. glasnik RS”, br. 51/2015, u celosti je stupilo na snagu 1.10.2015. godine) je izmenjena tačka 34a Uputstva za sprovođenje Odluke o uslovima i načinu obavljanja platnog prometa sa inostranstvom (“Sl. glasnik RS”, br. 24/2007, 31/2007, 41/2007, 3/2008, 61/2008, 120/2008, 38/2010, 92/2011 i 62/2013 – dalje: Uputstvo), kojom se uređuje prenos sredstava međunarodnim uputnicama.

Izmenjenom odredbom Uputstva propisano je da fizičko lice, kome su u inostranstvu sredstva uplaćena međunarodnom uputnicom, odlučuje da li će mu javni poštanski operator ta sredstva isplatiti u dinarima ili u efektivnom stranom novcu u valuti na koju ta uputnica glasi.

Sredstva koja se u inostranstvo prenose međunarodnom uputnicom mogu se uplaćivati, ne samo u dinarima, već i u efektivnom stranom novcu do iznosa koji fizička lica mogu da iznose u inostranstvo u skladu s propisom kojim se uređuju uslovi za lične i fizičke prenose sredstava plaćanja u inostranstvo i iz inostranstva.

U Uputstvu je dopunjen Šifarnik osnova naplate, plaćanja i prenosa u platnom prometu sa inostranstvom radi usklađivanja sa Zakonom o platnim uslugama, i to sledećim, novim šiframa osnova:

Izdavanje i otkup elektronskog novca – nerezidenti
Transakcije nerezidenata s domaćim izdavaocima elektronskog novca.

509

509

Transakcije sa platnim institucijama, institucijama elektronskog novca i javni poštanski operator
Transakcije u vezi sa pružanjem platnih usluga.

799

799

Izdavanje i otkup elektronskog novca – rezidenti
Transakcije rezidenata s domaćim izdavaocima elektronskog novca.

809

809

Plaćanje, naplaćivanje, uplate i isplate u efektivnom stranom novcu

Razlozi za donošenje nove Odluke o slučajevima i uslovima plaćanja, naplaćivanja, uplata i isplata u efektivnom stranom novcu (“Sl. glasnik RS”, br. 51/2015 – dalje: Odluka) su sadržani u potrebi usklađivanja sa novom i izmenjenom podzakonskom regulativom obavljanja menjačkih poslova, usklađivanja sa novom zakonskom regulativom pružanja platnih usluga, ali i radi otklanjanja nekih nejasnoća iz dosadašnje prakse u obavljanju plaćanja, naplaćivanja, uplata i isplata u efektivnom stranom novcu.

Tačkom 13. Odluke je propisano da rezidenti, koji pružaju platne usluge fizičkim licima, mogu radi pružanja tih usluga primati uplate efektivnog stranog novca od tih lica, vršiti isplate efektivnog stranog novca tim licima i držati efektivni strani novac u svojoj deviznoj blagajni.

Tačkom 14. Odluke propisano je da uplatu efektivnog stranog novca na račune fizičkih lica, osim tih lica i lica koja su ta lica ovlastila, može vršiti i supružnik fizičkog lica, odnosno krvni ili adoptivni srodnik tog lica do trećeg stepena srodstva, uz odgovarajući dokaz o tom srodstvu, koji može biti i izjava o uplati na račun supružnika, odnosno srodnika do trećeg stepena srodstva, čime se, imajući u vidu član 34. stav 7. Zakona, na sveobuhvatan način uređuje postupanje u opisanim situacijama.

Tačkom 15. Odluke propisano je da javni poštanski operator, koji obavlja poslove u vezi sa međunarodnim uputnicama, može od fizičkog lica primati uplate u efektivnom stranom novcu i tom licu isplaćivati efektivni strani novac po osnovu tih poslova. Osim toga, javni poštanski operator može u svojoj deviznoj blagajni držati efektivni strani novac, ostvaren po tim poslovima. Javni poštanski operator u svojoj deviznoj blagajni drži efektivni strani novac ostvaren po osnovu menjačkih poslova i poslova u vezi sa međunarodnim uputnicama, i koji taj novac može koristiti samo za obavljanje ovih poslova.

Menjači, u smislu odluke kojom se uređuju uslovi i način obavljanja menjačkih poslova, mogu po osnovu menjačkih poslova da primaju uplate u efektivnom stranom novcu od fizičkog lica, da tom licu isplaćuju efektivni strani novac i da novac ostvaren po osnovu tih poslova drže u svojoj deviznoj blagajni. Pri obavljanju menjačkih poslova, ovlašćeni menjači mogu u svojoj deviznoj blagajni držati efektivni strani novac ostvaren po osnovu menjačkih poslova samo za obavljanje tih poslova.

Menjački poslovi

Izmenama Zakona o poštanskim uslugama iz 2014. godine propisano je da JP “Pošta Srbije”, kao domaći javni poštanski operator, može obavljati menjačke poslove, kao i poslove sa međunarodnom uputnicom u efektivnom stranom novcu.

U skladu s navedenim izmenama doneti su:

– Odluka o uslovima i načinu obavljanja menjačkih poslova (“Sl. glasnik RS”, br. 51/2015 – dalje: Odluka) i

– Uputstvo za sprovođenje Odluke o uslovima i načinu obavljanja menjačkih poslova (“Sl. glasnik RS”, br. 51/2015 – dalje: Uputstvo).

Pojam bankomata (automatske menjačnice) je definisan nešto šire u odnosu na dosadašnje značenje ovog pojma, te tako sada bankomat ima značenje automatske mašine koja je sastavni deo blagajničkog mesta, u smislu vođenja dnevnika blagajne i izveštavanja o obavljenim menjačkim poslovima. Osim navedenog, Uputstvom je propisano da, u slučaju da javni poštanski operator, odnosno privredni subjekt, ima nameru da menjačke poslove obavlja i na bankomatu koji je prostorno odvojen od blagajničkog mesta čiji je sastavni deo, ugovor treba da sadrži i adresu na kojoj se nalazi bankomat, sa naznakom blagajničkog mesta čiji je sastavni deo, uz obavezu propisanu Odlukom da se Poreskoj upravi, uz zahtev za dobijanje ovlašćenja za obavljanje menjačkih poslova, priloži i dokument na osnovu koga privredni subjekt koristi lokaciju na kojoj se nalazi bankomat.

Odlukom je propisano da je menjač dužan da na bankomatu, na vidnom mestu, istakne oznaku na srpskom i na jednom od svetskih jezika da je reč o bankomatu za obavljanje menjačkih poslova, obezbedi informacije o nazivu i adresi blagajničkog mesta menjača čiji je bankomat sastavni deo, o kursu za efektivu koji se primenjuje pri obavljanju pojedinačne transakcije i o visini provizije, ako istu naplaćuje, te da obezbedi izdavanje potvrde o izvršenom otkupu i prodaji efektive.

Odlukom i Uputstvom je propisano da je javni poštanski operator rezident koji se bavi pružanjem poštanskih usluga i koji menjačke poslove obavlja na osnovu posebnog zakona, kojim se uređuje njegova delatnost. Kao i ovlašćeni menjači, tako i javni poštanski operator menjačke poslove obavlja, osim u skladu sa posebnim zakonom, i u skladu sa ugovorom o obavljanju menjačkih poslova, koji zaključuje sa bankom. Kako javni poštanski operator menjačke poslove obavlja na osnovu posebnog zakona kojim se uređuje njegova delatnost, Odlukom i Uputstvom nije propisana obaveza za javnog poštanskog operatora da pribavlja ovlašćenje Poreske uprave, niti je za zaposlene kod javnog poštanskog operatora predviđena obaveza certifikacije za obavljanje menjačkih poslova. Ipak, javni poštanski operator, kao i ovlašćeni menjač, dužan je da zaključi ugovor sa bankom (ili više banaka) kojim se uređuju njihovi odnosi u vezi sa obavljanjem menjačkih poslova, kao i da taj ugovor, odnosno te ugovore, odmah dostavi Poreskoj upravi, a najkasnije u roku od pet radnih dana od dana njihovog zaključenja. Ako javni poštanski operator ima zaključen ugovor s više banaka, dužan je da Poreskoj upravi dostavi i izjavu o tome kojoj će banci dostavljati izveštaj o obavljenim menjačkim poslovima.

Javni poštanski operator svoju kursnu listu utvrđuje u skladu s kursnom listom za efektivu banke, odnosno banaka s kojima ima zaključen ugovor. Pri otkupu efektive, javni poštanski operator ima pravo da od fizičkih lica naplati proviziju u iznosu od najviše 3%, kao i ovlašćeni menjač. U pogledu obaveza koje se tiču kupoprodaje efektive radi obezbeđenja valutne strukture, kao i obaveze prodaje propisanog iznosa neto otkupljene efektive, javni poštanski operator ima iste obaveze kao i ovlašćeni menjač. Javni poštanski operator dužan je i da najmanje jednom nedeljno, a najkasnije prvog radnog dana posle isteka nedelje, do 12.00 časova, banci proda iznos u visini od najmanje 80% ukupnog neto otkupa efektive ostvarenog u toj nedelji, a banka javnom poštanskom operatoru za otkupljenu efektivu isplaćuje dinarsku protivvrednost te efektive, obračunatu po kursu u rasponu kurseva iz kursne liste za efektivu banke koja važi na dan otkupa i u skladu sa ugovorom.

Imajući u vidu prirodu osnovne delatnosti javnog poštanskog operatora, te osposobljenost zaposlenog kadra, Odlukom i Uputstvom su propisana određena izuzimanja javnog poštanskog operatora od određenih obaveza propisanih ovlašćenim menjačima (nema obavezu da, pored natpisa “Menjačnica”, istakne naziv menjačnice, naziv osnivača ili ime i prezime vlasnika; nema obavezu uplate viška dinara iznad iznosa dinara koji je propisan za ovlašćene menjače). Dalje, javni poštanski operator nema obavezu da na menjačkom mestu drži samo onu gotovinu u dinarima, efektivu i čekove koji su ostvareni menjačkim poslovanjem, odnosno namenjeni menjačkom poslovanju, imajući u vidu da javni poštanski operator obavlja i poslove sa međunarodnom uputnicom u efektivnom stranom novcu, ali je u obavezi da o ovim poslovima vodi posebne knjigovodstvene evidencije i sačinjava izveštaje, propisane Odlukom i Uputstvom. Najzad, za razliku od ovlašćenih menjača, koji za obavljanje menjačkih poslova koriste softver jedne od banaka s kojima imaju zaključen ugovor ili softver NBS, javni poštanski operator za obavljanje menjačkih poslova koristi sopstveni softver.

Uključivanje javnog poštanskog operatora u obavljanje menjačkih poslova zahtevalo je i izmenu prateće podzakonske regulative, kojom se uređuju uslovi i način rada deviznog tržišta, tako da su doneti:

– Odluka o izmeni i dopuni Odluke o vrstama deviza i efektivnog stranog novca koje se kupuju i prodaju na deviznom tržištu (“Sl. glasnik RS”, br. 98/2012, 143/2014 i 51/2015) i

– Odluka o izmenama Odluke o uslovima i načinu rada deviznog tržišta (“Sl. glasnik RS”, br. 10/2011, 109/2012, 55/2014 i 51/2015).

Odlukom o izmeni i dopuni Odluke o vrstama deviza i efektivnog stranog novca koje se kupuju i prodaju na deviznom tržištu propisano je da, osim banaka, NBS i ovlašćenih menjača, javni poštanski operator, takođe, može kupovati i prodavati propisane vrste deviza i efektivnog stranog novca na deviznom tržištu. Shodno tome, izmenjena je još jedna odredba kojom je do sada bilo propisano koje vrste efektivnog stranog novca može kupovati i prodavati ovlašćeni menjač u obavljanju menjačkih poslova, a koja će se ubuduće primenjivati i na obavljanje menjačkih poslova javnog poštanskog operatora.

Odluka o uslovima i načinu rada deviznog tržišta izmenjena je tako što je sada propisano da ovlašćeni menjač i javni poštanski operator svoju kursnu listu za efektivni strani novac formiraju slobodno, jednom dnevno, na početku svog radnog dana, u skladu s kursnom listom za efektivni strani novac banke, odnosno banaka s kojima imaju zaključen ugovor o obavljanju menjačkih poslova, i da ona važi do objavljivanja naredne kursne liste tog ovlašćenog menjača, odnosno javnog poštanskog operatora.

Izmenom tačke 20. Odluke o uslovima i načinu rada deviznog tržišta (“Sl. glasnik RS”, br. 10/2011, 109/2012 i 55/2014) je propisano da su banke dužne da propisane izveštaje o učešću u radu deviznog tržišta dostavljaju (ne do 11 časova svakog radnog dana, kako je to do sada bilo propisano), već ubuduće do 10 časova svakog radnog dana, uz napomenu da je jedan od obrazaca za izveštavanje, odnosno Obrazac 3g – Izveštaj o kupovini/prodaji efektivnog stranog novca od rezidenata i nerezidenata, zamenjen novim Obrascem 3g, koji je odštampan uz Odluku o izmenama Odluke o uslovima i načinu rada deviznog tržišta. Dostavljanje izveštaja na novopropisanom Obrascu 3g vrši se počev od 1.7.2015. godine.

Tekst preuzet sa sajta Paragraf Lex.