Zakonom su propisana dva razloga zbog kojih poreski obveznik otpočinje obavljanje PDV aktivnosti:

1) zato što se opredelio za obavljanje PDV aktivnosti (zbog sopstvenog interesa – konkurentnosti na tržištu, vrste dobara i usluga čiji promet vrši itd) ili

2) zato što je nastupio uslov propisan Zakonom – u prethodnih 12 meseci je ostvario ukupan promet dobara i usluga veći od 8.000.000 dinara.

Prema odredbi člana 32b stav 2. Zakona, PDV aktivnost, u smislu Zakona, otpočinje narednog dana od dana kada je nastala obaveza za evidentiranje za obavezu plaćanja PDV, odnosno danom opredeljivanja za obavezu plaćanja PDV.

Prema odredbi člana 38. stav 1. Zakona, obveznik koji je u prethodnih 12 meseci ostvario ukupan promet veći od 8.000.000 dinara dužan je da, najkasnije do isteka prvog roka za predaju periodične poreske prijave, podnese evidencionu prijavu nadležnom poreskom organu.

Prema tome,poreski obveznik je dužan da otpočne obavljanje PDV aktivnosti narednog dana od dana u kojem je ostvario ukupan promet dobara i usluga veći od 8.000.000 dinara (u prethodnih 12 meseci), a u slučaju kada PDV aktivnost otpočinje po sopstvenoj volji – od dana koji je u Evidencionoj prijavi naveo kao datum otpočinjanja PDV aktivnosti.

Važno je istaći da se kod utvrđivanja da li je poreski obveznik ostvario ukupan promet veći od 8.000.000 dinara, posmatra period od 12 meseci unazad od dana u kojem se vrši utvrđivanje ukupnog prometa. To za posledicu ima obavezu poreskog obveznika da konstantno (praktično svakodnevno) prati kretanje ukupnog prometa u prethodnih 12 meseci i utvrđuje da li je ostvario ukupan promet veći od propisanog limita.

Poreski obveznik koji je u prethodnih 12 meseci ostvario ukupan promet veći od 8.000.000 dinara, smatra se obveznikom PDV po sili Zakona, što znači da i ako ne podnese Evidencionu prijavu u propisanom roku, ima obavezu obračunavanja i plaćanja PDV za promet koji vrši, kao i sva druga prava i obaveze obveznika PDV (dužan je da obavlja PDV aktivnost), bez obzira što nije evidentiran u sistem PDV.

Otpočinjanje postupka za brisanje obveznika iz sistema PDV

Prema odredbi člana 38a stav 1. Zakona, na zahtev obveznika koji u prethodnih 12 meseci nije ostvario ukupan promet veći od 8.000.000 dinara, uključujući i obveznika iz člana 33. stav 5. i člana 34. stav 8. ovog zakona, za prestanak obaveze plaćanja PDV, nadležni poreski organ sprovodi postupak i izdaje potvrdu o brisanju iz evidencije za PDV.

Pre brisanja iz registra privrednih subjekata, odnosno drugog registra u skladu sa zakonom (dalje: registar) kod organa nadležnog za vođenje registra, obveznik PDV koji prestaje da obavlja delatnost dužan je da, najkasnije u roku od 15 dana pre podnošenja zahteva za brisanje iz registra, nadležnom poreskom organu podnese zahtev za brisanje iz evidencije obveznika za PDV (stav 2. istog člana Zakona).

Saglasno navedenim zakonskim odredbama, brisanje obveznika iz evidencije za PDV vrši nadležni poreski organ isključivo na zahtev obveznika PDV. Zahtev za brisanje iz evidencije za PDV (za izlazak iz sistema PDV) obavezno sadrži podatak o datumu prestanka obavljanja PDV aktivnosti, a podnosi se u dva slučaja, i to:

– kada obveznik PDV koji u prethodnih 12 meseci nije ostvario ukupan promet veći od 8.000.000 dinara, odluči da izađe iz sistema PDV (dakle voljom samog obveznika PDV) i

– kada obveznik PDV prestaje da obavlja delatnost.

Kao što mali poreski obveznik ne mora da otpočne da obavlja PDV aktivnost (već može ako oceni celishodnim), tako ni obveznik PDV koji u prethodnih 12 meseci nije ostvario ukupan promet dobara i usluga veći od 8.000.000 dinara ne mora da nastavi da obavlja PDV aktivnost. Stoga mu je data mogućnost da bilo kada u toku godine nadležnom poreskom organu podnese zahtev za brisanje iz evidencije za PDV i tako izađe iz sistema PDV i prestane da obavlja PDV aktivnost. U tom slučaju nastavlja da obavlja delatnost kao mali poreski obveznik, a ako oceni celishodnim, može ponovo podneti Evidencionu prijavu i otpočeti sa obavljanjem PDV aktivnosti (a ako u prethodnih 12 meseci ostvari ukupan promet veći od 8.000.000 ima i obavezu da otpočne sa obavljanjem PDV aktivnosti i obavezu podnošenja Evidencione prijave).

Međutim, obveznik PDV koji prestaje da obavlja delatnost ima obavezu da nadležnom poreskom organu podnese zahtev za brisanje iz evidencije obveznika za PDV, i to najkasnije u roku od 15 dana pre podnošenja zahteva za brisanje iz registra privrednih subjekata, odnosno drugog registra u skladu sa zakonom, kod organa nadležnog za vođenje tog registra. Organ nadležan za vođenje registra ne može izvršiti brisanje poreskog obveznika iz registra, bez potvrde o brisanju iz evidencije za PDV. Odredbom člana 179. stav 10. Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji (“Sl. glasnik RS”, br. 80/2002, 84/2002 – ispr., 23/2003 – ispr., 70/2003, 55/2004, 61/2005, 85/2005 – dr. zakon, 62/2006 – dr. zakon, 63/2006 – ispr. dr. zakona, 61/2007, 20/2009, 72/2009 – dr. zakon, 53/2010, 101/2011, 2/2012 – ispr., 93/2012, 47/2013, 108/2013, 68/2014, 105/2014, 91/2015 – autentično tumačenje, 112/2015 i 15/2016) propisana je prekršajna odgovornost organa ili organizacije kod koje se vodi registar, a koji bez potvrde o brisanju iz evidencije za PDV izvrši brisanje obveznika iz registra.

Obveznik PDV može podneti zahtev za brisanje iz evidencije za PDV bilo kada u toku godine.

Pravilo je da zahtev za brisanje iz evidencije za PDV može da podnese svaki obveznik PDV koji je u prethodnih 12 meseci ostvario ukupan promet manji od 8.000.000 dinara. Međutim, s obzirom da poreski obveznici koji su se opredelili za obavezu plaćanja PDV (mali poreski obveznici i poljoprivrednici), imaju obavezu da obavljaju PDV aktivnost najmanje dve godine, ovi obveznici ne mogu da podnesu zahtev za brisanje iz evidencije za PDV dve godine od početka obavljanja PDV aktivnosti (odnosno ako i podnesu zahtev, nadležni poreski organ neće izvršiti brisanje). Ovo se naravno donosi samo na dobrovoljan izlazak iz sistema PDV a ne i na slučaj kada ovi obveznici prestaju da obavljaju delatnost – tada su dužni da podnesu zahtev za brisanje iz PDV evidencije.

Zahtev za brisanje obveznika PDV iz evidencije za PDV podnosi se na Obrascu ZBPDV koji je sastavni deo Pravilnika o obliku i sadržini prijave za evidentiranje obveznika pdv, postupku evidentiranja i brisanja iz evidencije i o obliku i sadržini poreske prijave PDV (“Sl. glasnik RS”, br. 123/2012, 115/2013, 66/2014, 86/2015 i 11/2016– dalje: Pravilnik). Obveznik PDV podnosi zahtev za brisanje iz evidencije za PDV u kalendarskom mesecu u kojem je prestao da obavlja PDV aktivnost i to najkasnije do isteka tog kalendarskog meseca. Npr. ako obveznik prestaje da obavlja PDV aktivnost 1.06.2016. godine, zahtev za brisanje može da podnese do 30.06.2016. godine.

Zahtev za brisanje iz evidencije za PDV podnosi se nadležnom poreskom organu. Prema našem mišljenju nadležan je onaj poreski organ koji je nadležan i za podnošenje evidencione prijave PDV (Obrazac EP PDV), a to je:

1) za pravno lice i preduzetnika – organizaciona jedinica na čijem području ima sedište;

2) za poljoprivrednika i drugo fizičko lice – organizaciona jedinica na čijem području ima prebivalište;

3) za pravno lice koje je svrstano u velikog poreskog obveznika – Centar za velike poreske obveznike;

4) za stalnu poslovnu jedinicu stranog lica registrovanu u skladu sa zakonom kojim se uređuje registracija privrednih društava (ogranak i dr) – organizaciona jedinica na čijem području ima mesto poslovanja ili sedište.

Izuzetno, za obveznika – strano lice nadležni poreski organ je Poreska uprava – Centrala.

Kada je u pitanju podnošenje zahteva za brisanje iz sistema PDV zbog prestanka obavljanja delatnosti, taj slučaj se odnosi prestanak privrednih društava u postupku likvidacije i stečaja kao i za prestanak obavljanja delatnosti preduzetnika brisanjem iz odgovarajućeg registra. Pored toga, navedene odredbe se mogu primeniti i kod prestanka obavljanja delatnosti fizičkog lica koje obavlja delatnost koju nije registrovalo ili fizičkog lica – poljoprivrednika (dakle, kod faktičkog prestanka obavljanja delatnosti).

Datum prestanka obavljanja PDV aktivnosti

 

Saglasno odredbama st. 3. i 4. člana 38a Zakona, zahtev za brisanje iz evidencije za PDV obavezno sadrži podatak o datumu prestanka obavljanja PDV aktivnosti, a nadležni poreski organ sprovodi postupak i izdaje potvrdu o brisanju iz evidencije za PDV.

Poreskom obvezniku koji je podneo zahtev za brisanje prestaje svojstvo obveznika PDV danom prestanka obavljanja PDV aktivnosti, što nadležni poreski organ konstatuje u potvrdi o brisanju iz evidencije za PDV. Datum prestanka PDV aktivnosti obveznik PDV obavezno navodi u zahtevu za brisanje iz evidencije za PDV.

U praktičnoj primeni Zakona postavilo se pitanje da li poreski obveznik obavlja PDV aktivnost i na dan koji je u zahtevu za brisanje iz evidencije za PDV naveo kao dan prestanka obavljanja PDV aktivnosti. S obzirom da je odredbama člana 40. stav 1. Zakona propisano da obveznik PDV vrši popis dobara i sastavlja popisnu listu na dan prestanka obavljanja PDV aktivnosti (a ne na dan koji prethodi tom danu), kao i da je odredbom člana 50. stav 6. Zakona propisano da se poreska prijava za poreski period u kojem obveznik PDV prestaje sa obavljanjem PDV aktivnosti podnosi za period od početka poreskog perioda do dana prestanka obavljanja PDV aktivnosti (dakle uključujući i taj dan), smatramo da je u duhu Zakona da obveznik PDV koji je podneo zahtev za brisanje iz evidencije za PDV, obavlja PDV aktivnost i na dan koji je kao dan prestanka PDV aktivnosti naveo u zahtevu za brisanje.

Međutim, u zvaničnom Korisničkom uputstvu za brisanje obveznika PDV iz evidencije za PDV, koje je objavljeno na sajtu Poreske uprave, navodi se da poreski obveznik, počev od dana prestanka obavljanja PDV aktivnosti (datum koji je obveznik naveo u zahtevu za brisanje) ne izdaje račune u kojima iskazuje PDV, ne obračunava i ne plaća PDV, nema pravo na odbitak prethodnog poreza i nije dužan da podnosi poreske prijave za PDV, što znači da poreski obveznik ne treba da obavlja PDV aktivnost na dan koji je naveo kao dan prestanka obavljanja PDV aktivnosti. S tim u vezi, preporučujemo poreskim obveznicima da se ponašaju u skladu sa navedenim uputstvom i da ne obavljaju PDV aktivnost na dan koji su u zahtevu za brisanje iz evidencije za PDV naveli kao dan prestanka obavljanja PDV aktivnosti.

Obaveze obveznika PDV koji je podneo zahtev za brisanje iz evidencije za PDV

Prema odredbama člana 40. stav 1. Zakona, obveznik koji je podneo zahtev za brisanje iz evidencije za PDV dužan je da na dan prestanka PDV aktivnosti:

1) izvrši popis dobara, uključujući opremu, objekte za vršenje delatnosti i ulaganja u objekte, kao i datih avansa, po osnovu kojih je imao pravo na odbitak prethodnog poreza u skladu sa ovim zakonom i da o tome sačini popisnu listu;

2) izvrši ispravku odbitka prethodnog poreza za opremu, objekte i ulaganja u objekte u skladu sa ovim zakonom;

3) utvrdi iznos prethodnog poreza za dobra, osim dobara iz tačke 2) ovog stava, i date avanse.

Pored obaveza propisanih odredbama člana 40. stav 1. Zakona, obveznik PDV koji je podneo zahtev za brisanje iz evidencije za PDV ima obavezu da uz predmetni zahtev podnese poresku prijavu PDV za period od dana početka poreskog perioda u kojem je podnet zahtev za brisanje do dana prestanka PDV aktivnosti (član 50. st. 5. i 6. Zakona i član 9. stav 1. Pravilnika), kao i da izmiri dug po toj poreskoj prijavi i sve druge obaveze koje ima po osnovu PDV (shodno odredbi člana 10. stav 3. Pravilnika).

Popis dobara i sastavljanje popisne liste

Obveznik PDV koji podnosi zahtev za brisanje iz evidencije za PDV, ima obavezu da izvrši popis svih dobara, uključujući i opremu i objekte za vršenje delatnosti i ulaganja u objekte, po osnovu čije nabavke je imao pravo na odbitak prethodnog poreza, kao i datih avansa po osnovu kojih je koristio to pravo. Predmetni popis obveznik vrši sa stanjem na dan prestanka PDV aktivnosti (dan koji je obveznik PDV kao dan prestanka PDV aktivnosti naveo u zahtevu za brisanje iz evidencije za PDV).

O izvršenom popisu obveznik PDV sastavlja popisnu listu, koju dostavlja nadležnom poreskom organu uz poresku prijavu koju podnosi za poreski period u kojem prestaje sa obavljanjem PDV aktivnosti (i uz zahtev za brisanje iz evidencije za PDV, s obzirom da se ova poreska prijava, kako ćemo kasnije videti, podnosi na dan podnošenja zahteva za brisanje).

Sadržina popisne liste je uređena članom 9. stav 2. Pravilnika. Popisna lista sadrži podatke o:

1) opremi za vršenje delatnosti koju obveznik poseduje na dan prestanka PDV aktivnosti, a za koju postoji obaveza ispravke odbitka prethodnog poreza;

2) objektima za vršenje delatnosti, koje obveznik poseduje na dan prestanka PDV aktivnosti, a za koje postoji obaveza ispravke odbitka prethodnog poreza;

3) drugim dobrima koje obveznik poseduje na dan prestanka PDV aktivnosti, a po osnovu kojih je imao pravo na odbitak prethodnog poreza, odnosno po osnovu kojih ima obavezu obračunavanja PDV kao poreski dužnik iz člana 10. stav 2. tačka 6) Zakona;

4) ulaganjima u objekte za koje postoji obaveza ispravke odbitka prethodnog poreza na dan prestanka PDV aktivnosti;

5) ulaganjima u objekte za koja bi postojala obaveza ispravke odbitka prethodnog poreza da su završena do dana prestanka PDV aktivnosti;

6) datim avansnim sredstvima po osnovu kojih je imao pravo na odbitak prethodnog poreza.

Podaci o opremi i objektima za vršenje delatnosti koje obveznik poseduje na dan prestanka PDV aktivnosti, a za koje postoji obaveza ispravke odbitka prethodnog poreza, su podaci o:

– nazivu i opisu opreme, odnosno vrsti, opisu i lokaciji objekata;

– nabavnoj ceni, odnosno ceni koštanja opreme, odnosno objekata, bez PDV;

– iznosu PDV koji je obveznik imao pravo da odbije po osnovu nabavke, odnosno proizvodnje opreme, odnosno objekata;

– momentu prve upotrebe opreme, odnosno objekata;

– iznosu ispravljenog odbitka prethodnog poreza za opremu, odnosno objekte.

Podaci o drugim dobrima koja obveznik poseduje na dan prestanka obavljanja PDV aktivnosti, po osnovu čije nabavke je obveznik PDV imao pravo na odbitak prethodnog poreza, a koji se iskazuju u popisnoj listi, su podaci o:

– nazivu i vrsti dobara;

– količini dobara;

– nabavnoj ceni, odnosno ceni koštanja dobara, bez PDV;

– iznosu PDV koji je obveznik imao pravo da odbije po osnovu nabavke, odnosno proizvodnje dobara, odnosno po osnovu kojih ima obavezu obračunavanja PDV kao poreski dužnik iz člana 10. stav 2. tačka 6) Zakona.

Podaci o ulaganjima u objekte za koje postoji obaveza ispravke odbitka prethodnog poreza na dan prestanka PDV aktivnosti, koji se iskazuju u popisnoj listi, su podaci o:

– vrsti, opisu i lokaciji objekta u koji je izvršeno ulaganje;

– vrednosti izvršenog ulaganja u objekte, bez PDV;

– datumu završetka ulaganja u objekte;

– iznosu PDV koji je obveznik imao pravo da odbije po osnovu ulaganja u objekte;

– iznosu ispravljenog odbitka prethodnog poreza za ulaganja u objekte.

Podaci o ulaganjima u objekte za koje bi postojala obaveza ispravke odbitka prethodnog poreza da su završena do dana prestanka obavljanja PDV aktivnosti, a koji se iskazuju u popisnoj listi, su podaci o:

– vrsti, opisu i lokaciji objekta u koji je izvršeno ulaganje;

– vrednosti izvršenog ulaganja u objekte, bez PDV;

– iznosu PDV koji je obveznik imao pravo da odbije kao prethodni porez po osnovu ulaganja u objekte.

Podaci o datim avansima po osnovu kojih je imao pravo na odbitak prethodnog poreza, a koji se iskazuju u popisnoj listi, su podaci o:

– iznosu avansne uplate, bez PDV;

– iznosu PDV obračunatog po osnovu avansne uplate;

– iznosu PDV koji je obveznik imao pravo da odbije kao prethodni porez po osnovu avansne uplate.

Ispravka odbitka prethodnog poreza za opremu, objekte i ulaganja u objekte u skladu sa Zakonom

Objekti i oprema za obavljanje delatnosti su kapitalna dobra koja imaju duži vek trajanja i koja se koriste za obavljanje delatnosti u dužem vremenskom periodu. Iz tog razloga postoji mogućnost da se uslovi za ostvarivanje prava na odbitak prethodnog poreza koji su važili prilikom nabavke objekata ili opreme za vršenje delatnosti, odnosno u vreme ulaganja u te objekte, promene posle određenog vremena. S tim u vezi, Zakonom je sa jedne strane propisana obaveza ispravke odbitka prethodnog poreza za opremu i objekte, odnosno ulaganja u objekte za vršenje delatnosti, u slučaju kada je obveznik PDV koristio pravo na odbitak prethodnog poreza po osnovu njihove nabavke, odnosno po osnovu ulaganja u objekte, a uslovi za ostvarivanje tog prava su se naknadno promenili, dok je sa druge strane data mogućnost naknadnog sticanja prava na odbitak dela prethodnog poreza, ako su se naknadno stekli uslovi za ostvarivanje ovog prava. Ispravka odbitka, odnosno naknadno sticanje prava na odbitak dela prethodnog poreza za opremu i objekte (odnosno ulaganja u objekte) za vršenje delatnosti ograničeni su rokovima – pet godina za opremu i 10 godina za objekte za vršenje delatnosti i ulaganja u te objekte.

Jedan od slučajeva kada se menjaju (prestaju) uslovi za ostvarivanje prava na odbitak prethodnog poreza za opremu i objekte za vršenje delatnosti, odnosno ulaganja u objekte, jeste slučaj kada obveznik PDV prestaje da obavlja PDV aktivnost. Stoga je odredbom člana 40. stav 1. tačka 2) Zakona obvezniku PDV koji podnosi zahtev za brisanje iz evidencije za PDV izričito propisana obaveza da izvrši ispravku odbitka prethodnog poreza za opremu, objekte i ulaganja u objekte. Opšta obaveza ispravke odbitka prethodnog poreza za opremu i objekte za vršenje delatnosti i ulaganja u objekte, kao i period za koji se vrši ispravka, uređeni su odredbama člana 32. Zakona. Šta se smatra objektima i opremom za vršenje delatnosti, odnosno ulaganjima u objekte, kao i način na koji se vrši ispravka odbitka prethodnog poreza, uređeno je Pravilnikom o utvrđivanju opreme i objekata za vršenje delatnosti i ulaganja u objekte, načinu sprovođenja ispravke odbitka prethodnog poreza i načinu utvrđivanja dela prethodnog poreza za koji naknadno može da se ostvari pravo na odbitak, za opremu i objekte za vršenje delatnosti i ulaganja u objekte (“Sl. glasnik RS”, br. 120/2012).

Prema odredbama navedenog pravilnika, opremom za vršenje delatnosti, u smislu Zakona, smatra se dobro pojedinačne vrednosti najmanje 500.000 dinara, bez PDV, koje ima karakter opreme, čiji je vek upotrebe duži od jedne godine, a koje se koristi ili će se koristiti za vršenje delatnosti, dok se objektima za vršenje delatnosti smatraju objekti iz člana 25. stav 2. tačka 3) Zakona, kao i ekonomski deljive celine u okviru tih objekata, a koji se koriste ili će se koristiti za vršenje delatnosti. Ulaganjima u objekte, u smislu Zakona, smatraju se ulaganja u sopstvene ili tuđe objekte koji se koriste za obavljanje delatnosti, a koja podrazumevaju izvođenje, odnosno finansiranje građevinskih, zanatskih i drugih radova u cilju poboljšanja uslova korišćenja objekta u toku eksploatacije (zamena krova, uvođenje, odnosno zamena instalacija i dr), osim ulaganja koja se odnose na redovno održavanje objekata. Obaveza ispravke odbitka prethodnog poreza postoji samo za ulaganja u objekte za vršenje delatnosti koja su izvršena od 1. januara 2013. godine (od dana početka primene izmenjenih odredaba člana 32. Zakona).

Podaci o iznosu ispravke odbitka prethodnog poreza za opremu i objekte za vršenje delatnosti, odnosno ulaganja u objekte, unose se u popisnu listu i u poresku prijavu PDV koju obveznik PDV podnosi za poreski period u kojem prestaje sa obavljanjem PDV aktivnosti.

Utvrđivanje iznosa prethodnog poreza za dobra koja se ne smatraju objektima i opremom za vršenje delatnosti i date avanse

Kao što smo videli u prethodnim izlaganjima, da bi sastavio popisnu listu obveznik PDV mora da izvrši i popis svih dobara koje poseduje na dan prestanka PDV aktivnosti, prilikom čije nabavke je imao pravo na odbitak prethodnog poreza (bez obzira kada su nabavljena), popis ulaganja u objekte za vršenje delatnosti koja nisu završena, a za koja bi postojala obaveza ispravke odbitka prethodnog poreza da su završena do dana prestanka PDV aktivnosti, kao i popis datih avansa po osnovu kojih je imao pravo na odbitak prethodnog poreza. Podaci o iznosu prethodnog poreza koji je obveznik PDV ostvario po osnovu nabavke predmetnih dobara i ulaganja, odnosno po osnovu datih avansa, iskazuju se u popisnoj listi i u poreskoj prijavi koju obveznik PDV podnosi za poreski period u kojem prestaje sa obavljanjem PDV aktivnosti.

Međutim, prema našem mišljenju ako je obveznik PDV po osnovu nabavke određenih dobara ili ulaganja koja nisu završena, odnosno po osnovu datih avansa, imao pravo na odbitak prethodnog poreza ali to pravo nije koristio, podaci o iznosu prethodnog poreza za ta dobra, ulaganja ili avanse iskazuje u popisnoj listi, ali ne i u poreskoj prijavi koju obveznik PDV podnosi za poreski period u kojem prestaje sa obavljanjem PDV aktivnosti, s obzirom da bi u tom slučaju došlo do dvostrukog oporezivanja predmetnih dobara.

Ovo naročito ako imamo u vidu obavezu nadležnog poreskog organa da prilikom brisanja obveznika PDV iz evidencije za PDV, mora da vodi računa da ne dođe do dvostrukog oporezivanja ili neoporezivanja prometa dobara i usluga (član 10. stav 2. Pravilnika).

 Podnošenje poreske prijave za poreski period u kojem obveznik PDV prestaje sa obavljanjem PDV aktivnosti i plaćanje PDV

Prema odredbi člana 50. stav 5. Zakona, obveznik PDV koji se briše iz evidencije za PDV (prestaje sa obavljanjem PDV aktivnosti) podnosi poresku prijavu nadležnom poreskom organu na dan podnošenja zahteva za brisanje. Prema odredbi stava 6. istog člana Zakona, ova poreska prijava se podnosi za period od dana početka poreskog perioda u kojem je podnet zahtev za brisanje do dana prestanka obavljanja PDV aktivnosti (npr. ukoliko obveznik prestaje sa PDV aktivnošću 20. juna 2016. godine, podnosi poresku prijavu za period od 1. do 20. juna 2016. godine).

Međutim, kao sporno postavilo se pitanje da li obveznik PDV koji je kao datum prestanka obavljanja PDV aktivnosti naveo prvi dan poreskog perioda (npr. 1. jun 2016. godine), ima obavezu da za taj poreski period podnosi poresku prijavu, ili podatke iz popisne liste može iskazati u poreskoj prijavi koju podnosi za prethodni poreski period (u našem primeru za maj 2016. godine).

Prema uputstvu Poreske uprave poreski obveznik ne obavlja PDV aktivnost na dan koji je naveo kao dan prestanka PDV aktivnosti (dakle u našem primeru poreski obveznik obavlja PDV aktivnost 31. maja, ali ne i 1. juna 2016. godine), imajući u vidu da poreski obveznik koji prestaje sa obavljanjem PDV aktivnosti ima na raspolaganju rok za podnošenje zahteva za brisanje do kraja kalendarskog meseca u kojem prestaje sa obavljanjem PDV aktivnosti (u našem primeru do 30. juna 2016. godine), da ima obavezu vršenja popisa na dan prestanka obavljanja PDV aktivnosti i sastavljanja popisne liste, kao i da je odredba člana 50. stav 6. nedvosmislena u pogledu perioda za podnošenje poreske prijave u navedenom slučaju, poreski obveznik koji prestaje sa obavljanjem PDV aktivnosti prvog dana poreskog perioda treba da podnese poresku prijavu za taj poreski period (u našem primeru od 1. juna do 1. juna 2016. godine) i da u toj poreskoj prijavi iskaže podatke iz popisne liste (ovakav stav zauzet je i u pomenutom Korisničkom uputstvu Poreske uprave).

Smatramo da bi bilo logično da poreski obveznik prvo (ili makar istovremeno) podnese poresku prijavu za prethodni poreski period (u našem primeru za poreski period maj 2016. godine), pa tek onda poresku prijavu za poreski period u kojem prestaje sa obavljanjem PDV aktivnosti (u našem primeru za period od 1. juna do 1. juna 2016. godine).

Saglasno odredbi člana 40. stav 2. Zakona, obveznik PDV u poreskoj prijavi koju podnosi za poreski period u kojem prestaje da obavlja PDV aktivnost, kao dugovan porez iskazuje:

iznos ispravke odbitka prethodnog poreza za opremu i objekte za vršenje delatnosti, uključujući i ulaganja u objekte koja su izvršena počev od 1.1.2013. godine, a za koja postoji obaveza ispravke odbitka;

– iznos ostvarenog odbitka prethodnog poreza za dobra koja se ne smatraju opremom i objektima za vršenje delatnosti, a koja obveznik PDV poseduje na dan prestanka obavljanja PDV aktivnosti;

– iznos ostvarenog odbitka prethodnog poreza za ulaganja u objekte za koje bi postojala obaveza ispravke odbitka prethodnog poreza da su završena do dana prestanka obavljanja PDV aktivnosti;

– iznos ostvarenog odbitka prethodnog poreza za date avanse.

Prema odredbama člana 51. stav 2. Zakona, dugovani PDV koji je iskazan u poreskoj prijavi za poreski period u kojem obveznik PDV prestaje sa obavljanjem PDV aktivnosti, plaća se:

1) u roku od 15 dana od dana podnošenja poreske prijave za obveznika PDV koji prestaje sa obavljanjem PDV aktivnosti iz razloga što u prethodnih 12 meseci nije ostvario ukupan promet veći od 8.000.000 dinara;

2) do dana podnošenja zahteva za brisanje iz registra privrednih subjekata, odnosno drugog registra u skladu sa Zakonom (vidi član 38a stav 2. Zakona) za poreskog obveznika koji prestaje sa obavljanjem PDV aktivnosti iz razloga što prestaje sa obavljanjem delatnosti i briše se iz odgovarajućeg registra.

Shodno odredbi člana 10. stav 3. Pravilnika, nadležni poreski organ neće izdati potvrdu o brisanju obveznika PDV iz evidencije za PDV, sve dok taj poreski obveznik ne izmiri sve obaveze po osnovu PDV – kako dugovani PDV iskazan u poreskoj prijavi za poslednji poreski period, tako i eventualni raniji dug po osnovu PDV.

Ako poreski obveznik koji je podneo zahtev za brisanje iz evidencije za PDV ima neiskorišćeni poreski kredit iz prethodnih poreskih perioda, a u poreskoj prijavi koju podnosi za poreski period u kojem prestaje sa obavljanjem PDV aktivnosti iskaže dugovani PDV, plaća iznos koji odgovara razlici iskazane poreske obaveze u toj poreskoj prijavi i neiskorišćenog poreskog kredita. U svakom konkretnom slučaju poreski obveznik izmiruje svoju obavezu u iznosu koji odgovara zaduženjima koja ima po ovom osnovu na svojoj analitičkoj kartici kod Poreske uprave.

Postupak nadležnog poreskog organa po zahtevu obveznika PDV za brisanje iz evidencije za PDV

Po primljenom zahtevu za brisanje iz evidencije za PDV, nadležni poreski organ sprovodi postupak kontrole, u okviru kojeg vrši kontrolu podataka iskazanih u popisnoj listi, kao i podataka iskazanih u poreskoj prijavi. Takođe, poreski organ vrši uvid u svoje službene evidencije, evidencije koje poreski obveznik vodi u skladu sa Zakonom, poslovne knjige, kao i druge dokaze, koji opredeljuju obavezu obračunavanja poreza.

Shodno odredbi člana 10. stav 2. Pravilnika, prilikom sprovođenja postupka, vodi se računa da ne dođe do dvostrukog oporezivanja prometa dobara i usluga PDV, odnosno do neoporezivanja prometa dobara i usluga na koji treba da se plati PDV (npr. u slučaju kada obveznik za nabavljena dobra nije koristio pravo na odbitak prethodnog poreza, ne postoji obaveza iskazivanja tog prethodnog poreza kao dugovanog PDV).

U postupku kontrole se vrši uvid u status podnetih poreskih prijava PDV za prethodne poreske periode, u smislu utvrđivanja da li je ukupan promet ostvaren u prethodnih 12 meseci u odnosu na dan prestanka obavljanja PDV aktivnost manji od 8.000.000 dinara (osim kod obveznika koji je podneo zahtev za brisanje iz razloga što prestaje sa obavljanjem delatnosti), kao i utvrđivanja da li su pravilno iskazani podaci u popisnoj listi (u zavisnosti od podataka koje je obveznik iskazao u popisnoj listi vrši se provera i odgovarajuće analitičke evidencije, uvid i u analitičke kartice datih avansa, kao i provera drugih podataka koji su iskazani u popisnoj listi, a od značaja su za pravilno utvrđivanje ispravke odbitka prethodnog poreza i iznosa ostvarenog prethodnog poreza za ostala dobra i date avanse).

U slučaju kada se u postupku kontrole utvrdi da poreski obveznik nije pravilno iskazao iznos PDV u poreskoj prijavi (s tim u vezi je utvrđena veća obaveza od prijavljene), donosi se rešenje kojim se utvrđuje iznos poreske obaveze i nalaže se poreskom obvezniku iznos PDV za uplatu.

Ako su ispunjeni svi uslovi za brisanje obveznika PDV iz evidencije za PDV, a po izmirenju obaveza po osnovu PDV, nadležni poreski organ izdaje poreskom obvezniku potvrdu o brisanju obveznika iz evidencije PDV na Obrascu PBPDV, koji je sastavni deo Pravilnika. Potvrda o brisanju iz evidencije za PDV sadrži najmanje sledeće podatke:

– naziv, odnosno ime i prezime i adresu obveznika,

– datum izdavanja potvrde o izvršenom brisanju iz evidencije za PDV,

– PIB i

– datum prestanka obavljanja PDV aktivnosti i

– datum brisanja iz evidencije za PDV.

Kao što smo već ranije istakli, poreski obveznik, počev od dana prestanka obavljanja PDV aktivnosti (datum koji je naveo u zahtevu za brisanje) ne izdaje račune u kojima iskazuje PDV, ne obračunava i ne plaća PDV, nema pravo na odbitak prethodnog poreza i nije dužan da podnosi poreske prijave za PDV. Međutim, u svakom slučaju je neophodno da poreski obveznik dobije potvrdu o brisanju iz evidencije za PDV, bez obzira što se datum prestanka PDV aktivnosti i momenat izdavanja potvrde o brisanju i samog brisanja iz evidencije PDV, razlikuju.

Za obveznike koji su podneli zahtev za brisanje iz evidencije PDV, za vreme trajanja postupka provere od strane poreskog organa, na sajtu Poreske uprave u delu evidencije obveznika PDV, stoji napomena da je kod određenog obveznika u toku postupak po zahtevu za brisanje iz evidencije PDV, kako bi se omogućilo svim obveznicima da raspolažu sa navedenom informacijom kao bitnom za obavljanje svoje delatnosti i iskazivanja podataka u svojoj poreskoj prijavi.